Nie tylko inhalator. Jak fizjoterapia pomaga w astmie oskrzelowej?
Dla wielu osób chorych na astmę codzienność kręci się wokół inhalatora. Choć farmakoterapia jest fundamentem bezpieczeństwa i podstawą leczenia astmy, to nowoczesna medycyna podkreśla, że fizjoterapia może być bezpiecznym uzupełnienie leczenia farmakologicznego – poprawia wydolność oddechową, zmniejsza duszności i częstość napadów oraz zwiększa komfort życia. Najczęściej obejmuje:
- ćwiczenia oddechowe (np. oddychanie przeponą, techniki wyciszania autonomicznego układu nerwowego i astmy przez pracę z oddechem np. metodą Butejki)
- trening typu kardio, który poprawi ukrwienie całego organizmu w tym tkanki płucnej, oskrzelowej i mięśni oddechowych,
- naukę efektywnego kaszlu
- techniki relaksacyjne
Te podstawowe formy kinezyterapii, czy też terapii ruchem warto uzupełnić o terapię manualną lub osteopatyczną, która pozwoli przywrócić ruchomość zablokowanego kręgosłupa piersiowego i żeber, zrelaksuje przeciążone mięśnie oddechowe i przywróci swobodę ruchu powięzi, co bardzo ułatwi ćwiczenia. Terapia czynnikami fizykalnymi czyli fizykoterapia typu terapii promieniowaniem podczerwonym, ultradźwiękami, prądami, polem magnetycznym czy skoncentrowanym światłem może wspomóc regenerację tkanek i przywracanie prawidłowego i bezbolesnego ruchu.
Czym właściwie jest astma oskrzelowa?
Astma oskrzelowa to przewlekły stan zapalny dróg oddechowych. Powoduje on, że oskrzela stają się nadreaktywne – w kontakcie z alergenem, zimnym powietrzem czy wysiłkiem i kurczą się gwałtownie, utrudniając przepływ powietrza. To jedna z najczęstszych chorób przewlekłych układu oddechowego i szacuje się, że choruje na nią 340 mln ludzi na świecie.
Typowe objawy to:
- duszność (uczucie braku powietrza),
- świszczący oddech i charakterystyczne „skrzypienie”,
- suchy kaszel, nasilający się w nocy lub nad ranem,
- ucisk w klatce piersiowej.
Choroba często ma podłoże genetyczne lub alergiczne, choć nie zawsze. Może być też efektem powikłania po infekcjach dróg oddechowych. Jej przebieg pogarszają czynniki takie jak otyłość, brak ruchu, dym tytoniowy czy zanieczyszczenie środowiska.
Dlaczego fizjoterapia jest niezbędna?
Wieloletnie zmaganie się z dusznością zmienia ciało. Organizm, próbując „wymusić” oddech, generuje ogromne napięcia w obrębie klatki piersiowej, przepony i obręczy barkowej. Rehabilitacja nie zastępuje leków, ale sprawia, że układ oddechowy pracuje efektywniej, a ciało przestaje być „więzieniem” dla płuc. Fizjoterapia umożliwia kontrolę objawów, zwiększa sprawność oddechową, redukuje częstość i nasilenie ataków astmy oraz poprawę jakości życia osób z tą chorobą.
Fizjoterapia polega na odpowiednio dobranych do Twojego obecnego stanu zdrowia ćwiczeniach fizycznych (kinezyterapii), terapii manualnej oraz fizykoterapii.
1. Kinezyterapia (leczenie ruchem)
To najważniejszy element, który uczy, jak prawidłowo oddychać oraz jak radzić sobie w momentach kryzysowych. Powinna wzmacniać mięśnie oddechowe oraz mięśnie posturalne zwiększać ruchomość stawów klatki piersiowej i grzbietu, uczyć efektywnego kaszlu, a także zwiększać wydolność organizmu. Najczęściej obejmuje:
- rozciąganie mięśni oddechowych, aby zwiększyć elastyczność mięśni, poprawić zakresu ruchu w klatce piersiowej i pogłębić wdechy. Przydatne okazuje się m.in. rozciąganie boczne, rąk w górę, a także mostka i ramion,
- ćwiczenia oddechowe ułatwiające kontrolę objawów astmy oraz redukujące duszności. Należą do nich: technika brzusznego oddychania, wdech przez nos, wydech przez usta, powolne i głębokie oddychanie oraz kontrolowany wydech,
- ćwiczenia wzmacniające mięśnie przepony i mięśnie międzyżebrowe. Treningi obejmują zarówno zadania z wykorzystaniem spirometrów, jak i proste ćwiczenia oddechowe, które pacjenci mogą wykonać w domu.
- naukę efektywnego kaszlu – np. wykonanie głębokiego wdechu, a następnie stopniowy i przerywany wydech z mocnym kaszlnięciem na jego końcu;
2. Fizykoterapia (zabiegi wspomagające)
Dobór zabiegów zależy od tego, czy pacjent jest w fazie zaostrzenia, czy w okresie remisji:
- W czasie napadu: Stosuje się inhalacje z leków rozkurczowych oraz ultradźwięki wzdłuż kręgosłupa piersiowego. Pomocne bywają też gorące kąpiele rąk i nóg, które odruchowo poprawiają ukrwienie płuc.
- W okresie spokoju: Wykorzystuje się elektroterapię, magnetoterapię, laseroterapię oraz naświetlania promieniami UV i IR, aby zmniejszyć stan zapalny i poprawić wydolność.
3. Terapia manualna
Pomaga niwelować powstałe napięcia i kompensacje w naszym ciele. Podczas ataków astmy dochodzi do znacznego przeciążenia mięśni międzyżebrowych i pomocniczych mięśni oddechowych, usztywnienia powięzi a często także zablokowania żeber i kręgów piersiowych. Powstałe zablokowania stawów, powięzi i bolesne mięśnie zmniejszają ruchomość klatki piersiowej prowadząc do gorszego oczyszczania płuc i oskrzeli i zmniejszonego ukrwienia i gorszego odprowadzanie limfy. W efekcie serce i płuca mają mniej swobody ruchu, a wszystkie tkanki od klatki piersiowej i brzucha do kończyn dolnych włącznie będą się gorzej regenerować. Terapia manualna i ostopatyczna pozwoli przywrócić ruchomość zablokowanego kręgosłupa piersiowego i żeber, zrelaksuje przeciążone mięśnie oddechowe i przywróci swobodę ruchu powięzi, co bardzo ułatwi funkcjonowanie organizmu i zapewni większą swobodę podczas ćwiczeń.
Ogólne korzyści z regularnej rehabilitacji to przede wszystkim:
- większa objętość oddechowa i lepsza wentylacja płuc,
- silniejsza przepona i mniej napięta klatka piersiowa,
- rzadsze i łagodniejsze napady duszności,
- mniejszy lęk przed atakiem dzięki znajomości technik oddechowych
Rehabilitacja w astmie to proces długofalowy. Edukacja pacjenta i codzienna aktywność fizyczna (dostosowana do możliwości) potrafią zdziałać więcej niż najnowocześniejsze inhalatory stosowane w pojedynkę. Jeśli chorujesz na astmę, nie czekaj na kolejne zaostrzenie – zadbaj o swoje płuca już teraz pod okiem fizjoterapeuty.
PAMIĘTAJ! Fizjoterapia nie zastępuje leków (np. wziewnych), ale sprawia, że są one skuteczniejsze, poprawiając ogólną sprawność ruchową i oddechową.
